Dòng họ Nguyễn Sĩ, Ân phú-Mai Hoa – Hà Tĩnh

Nguồn Gốc Sơ Khai
Nguồn gốc của dòng họ Nguyễn được cho là bắt đầu từ khoảng đầu thế kỷ 15 (1400-1425), khi hai vị trạng nguyên thời Trần về ẩn cư tại vùng đất này dưới thời Minh đô hộ. Mặc dù ghi chép chi tiết về các thế hệ đầu còn hạn chế, nhưng có thể khẳng định rằng dòng họ Nguyễn đã có mặt từ rất sớm và trải qua nhiều thế hệ.
Các Danh Nhân Tiêu Biểu
Theo ghi chép, trước ông Nguyễn Sĩ Ưu, dòng họ đã có những nhân vật nổi bật:
Ông Nguyễn Đình: Là một vị tướng tài ba dưới triều vua Lê.
Ông Sĩ Lan và Ông Sĩ Kiệm: Đều là những người có học vấn cao, làm trong Quốc Tử Giám, đóng góp vào việc nuôi dạy hoàng tử và con cái của các quan lớn.
Thế Hệ Sau Ông Nguyễn Sĩ Ưu: Đời thứ nhất sau Ông Nguyễn Sĩ Ưu: Ông là bản phủ hiệu sinh, có 8 người con (6 trai, 2 gái). Trong đó, người con trai đầu thất tích, không rõ tung tích. Các con trai thứ 3 về sau có nhiều đóng góp nhưng phả hệ không ghi rõ chi tiết. Hai người con gái là Quyế Hoa Công chúa Nguyễn Thị Bằng và Duyệt Hoa Công chúa Nguyễn Thị Châu (theo tổ tiên hiển ứng).
Chi thứ 2 của đời thứ 2: Là hậu duệ của ông Nguyễn Sĩ Chước. Ông Nguyễn Sĩ Vận có hai con trai là Nguyễn Sĩ Dao (vô tự) và Nguyễn Sĩ Chước. Ông Sĩ Chước kết hôn với bà Trần Thị Viu, con của ông Trần Dụng Tài và bà Trần Thị Khâu. Gia đình bên ngoại không có con trai nên ông Sĩ Chước được thừa tự. Ông Sĩ Chước có hai người con trai là Nguyễn Đình Phia, Nguyễn Sĩ Sùng và bốn người con gái. Các con gái đều lấy chồng trong xã. Dòng dõi này, qua nhiều thế hệ, đến đời ông Nguyễn Thực và Nguyễn Sàng đã tuyệt tự, không còn con trai nối dõi.
Cánh thứ đời thứ 8: Nối dõi làm tộc trưởng là ông Nguyễn San. Dòng dõi này truy nguyên từ Cao Cao tổ khảo Nguyễn Sĩ Sùng, Tằng tổ khảo Nguyễn Sĩ Uyên, Tổ khảo Nguyễn Tính, và Hiển khảo Nguyễn Quýnh. Dòng này có những người như ông Đình Niêm, Đình Sâm, Đình Hận, Đình Doạn, Đình Thùy, và cố Đình Phia. Tuy nhiên, do không còn người nối dõi, các hậu duệ này đã qua đời sau 5 đời. Dòng dõi này có mối liên hệ với ông Nguyễn Quýnh. Nhà cửa, ruộng vườn sau đó thuộc về con gái và bị quốc hữu hóa.
Đời thứ 9: Ông Nguyễn Chất và hàng em có mười gia đình con trai, sinh sống dọc bờ sông từ Hà Trung đến Bãi Boòng. Khu vực này bao gồm nhà ông Chất, ông Tham, ông Cam, ông Đam, ông Yết, ông Dượng, ông Sảnh, ông Thân, ông Miên, ông Tiên. Diện tích đất đai ban đầu đủ để làm nhà ở, trồng chè, cam, cau, mít và canh tác ruộng đất.
Tình Hình Ruộng Đất và Đời SốngTrước thời cải cách, nhà ông Chất và ông Cửu Nghệ có nhiều ruộng đất, khoảng trên một mẫu. Các gia đình khác chỉ có vài sào. Trong thời kỳ này, chỉ có hai nhà được xếp loại nông hạng bần nông.
Lập Trại và Di TảnTrước đây, ông Cửu Nghệ và ông Nguyễn San đã cùng nhau lập trại ở Rú Cháy. Hai anh em thúc bá lập hai trại liền nhau, mỗi trại có khoảng một mẫu đất để trồng chè và sắn. Cảnh quan nơi đây rất đẹp với núi non, cây cối xanh tươi. Đến năm 1963, ông Cam là người đầu tiên rời làng lên trại lập nhà ở.Năm 1966, sau trận bom bi, mười gia đình phải sơ tán lên Rú Cháy, Cồn Cầy. Một số gia đình sát bờ sông đã dỡ nhà bỏ hoang vườn.
Tộc Nguyễn tại xóm Boòng chỉ còn lại nhà ông Chất, ông Sảnh và ông Thân. Nhà ông Tiên di cư lên Cồn Cấy, còn các nhà khác định cư tại Rú Cháy. Đất làng Boòng sau đó trở thành vườn hoang vắng.
Vinh Danh và Phát Triển Thế gia họ Nguyễn từ xưa đã có tiếng trong làng xã. Ông Nguyễn Đình từng làm tướng quốc thời Hậu Lê. Ngoài ra, ông Xuân Vi, Sĩ Lan, Sĩ Kiệm được thờ phụng tại Miếu Tư văn như những tiên hiền của làng Ân Phú. Đến đời ông Nguyễn Tính, ông đã trải qua 30 năm làm quan võ dưới triều vua Tự Đức, sau khi về quê đã được hưởng nhiều bổng lộc.Cũng trong dòng dõi này, có ông Cửu Nghệ đứng trong hàng Tổng, và ông Lý Tường (tức ông Nguyễn Chất) đứng trong hàng Lý Hào. Tuy nhiên, đất nước thay đổi thể chế, ông Lý Tường làm lý trưởng được một thời gian ngắn rồi chuyển sang thể chế cộng hòa.
Thế Hệ Hiện Đại Đời chi của Can Đội là đời thứ mười, với 33 người con trai. Trong số đó, 27 người thượng tại, 6 người đã mất. Anh Nguyễn Xuân Linh đã hy sinh tại chiến trường. Riêng anh Nguyễn Văn Tường mất khi mới hai mươi tuổi vì bệnh. Các anh em thượng tại đều được học hành, đa số tốt nghiệp phổ thông, hai phần ba tốt nghiệp đại học, cao đẳng hoặc tương đương, và phần lớn đã lập nghiệp ở những nơi khác.Dòng họ Nguyễn với bề dày lịch sử và những đóng góp của mình, đã và đang tiếp tục là một phần quan trọng trong cộng đồng và lịch sử dân tộc.